(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.229. అధ్యాయః 229
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి జ్ఞానస్య శ్రేయఃసాధనత్వజ్ఞానోపాయాదిప్రతిపాదకేంద్రప్రహ్నాదసంవాదానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-229-0x(6149)(74340)
యదిదం కర్మ లోకేఽస్మిఞ్శుభం వా యది వాఽశుభం।
పురుషం యోజయత్యేవ ఫలయోగేన భారత॥ 12-229-1(74341)
కర్తా స్విత్తస్య పురుష ఉతాహో నేతి సంశయః।
ఏతదిచ్ఛామి తత్త్వేన త్వత్తః శ్రోతుం పితామహ॥ 12-229-2(74342)
భీష్మ ఉవాచ। 12-229-3x(6150)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
ప్రహ్లాదస్య చ సంవాదమింద్రస్య చ యుధిష్ఠిర॥ 12-229-3(74343)
అసక్తం ధూతపాప్మానం కులే జాతం బహుశ్రుతం।
అస్తబ్ధమనహంకారం సత్వస్థం సంయతేంద్రియం॥ 12-229-4(74344)
తుల్యనిందాస్తుతిం దాంతం శూన్యాగారసమాకృతిం।
చరాచరాణాం భూతానాం విదితప్రభవాప్యయం॥ 12-229-5(74345)
అక్రుధ్యంతమహృష్యంతమప్రియేషు ప్రియేషు చ।
కాంచనే వాఽథ లోష్ఠే వా ఉభయోః సమదర్శనం॥ 12-229-6(74346)
ఆత్మని శ్రేయసి జ్ఞానే ధీరం నిశ్చితనిశ్చయం॥
పరావరజ్ఞం భూతానాం సర్వజ్ఞం సర్వదర్శనం॥ 12-229-7(74347)
`అవ్యక్తాత్మని గోవిందే వాసుదేవే మహాత్మని।
హృదయేన సమావిష్టం సర్వభావప్రియంకరం॥ 12-229-8(74348)
భక్తం భాగవతం నిత్యం నారాయణపరాయణం।
ధ్యాయంతం పరమాత్మానం హిరణ్యకశిపోః సుతం॥' 12-229-9(74349)
శక్రః ప్రహ్లాదమాసీనమేకాంతే సంయతేంద్రియం।
బుభుత్సమానస్తత్ప్రజ్ఞామభిగంయేదమబ్రవీత్॥ 12-229-10(74350)
యైః కైశ్చిత్సంమతో లోకే గుణైః స్యాత్పురుషో నృషు।
భవత్యనపగాన్సర్వాంస్తాన్గుణాఁల్లక్షయామహే॥ 12-229-11(74351)
అథ తే లక్ష్యతే బుద్ధిః సమా బాలజనైరిహ।
ఆత్మానం మన్యమానః సఞ్శ్రేయః కిమిహ మన్యసే॥ 12-229-12(74352)
బద్ధః పాశైశ్చ్యుతః స్థానాద్ద్విషతాం వశమాగతః।
శ్రియా విహీనః ప్రహ్లాద శోచితవ్యే న శోచసి॥ 12-229-13(74353)
ప్రజ్ఞాలాభేన దైతేయ ఉతాహో ధృతిమత్తథా।
ప్రహ్లాద స్వస్థరూపోఽసి పశ్యన్వ్యసనమాత్మనః॥ 12-229-14(74354)
భీష్మ ఉవాచ। 12-229-15x(6151)
ఇతి సంచోదితస్తేన ధీరో నిశ్చితనిశ్చయః।
ఉవాచ శ్లక్ష్ణయా వాచా స్వాం ప్రజ్ఞామనువర్ణయన్॥ 12-229-15(74355)
ప్రహ్లాద ఉవాచ। 12-229-16x(6152)
ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ భూతానాం యో న బుధ్యతే।
తస్య స్తంభో భవేద్బాల్యాన్నాస్తి స్తంభోఽనుపశ్యతః॥ 12-229-16(74356)
`గహనం సర్వభూతానాం ధ్యేయం నిత్యం సనాతనం।
అనిగ్రహమనౌపంయం సర్వాకారం పరాత్పరం॥ 12-229-17(74357)
సర్వావరణసంభూతం తస్మాదేతత్ప్రవర్తతే।
తన్మయా అపి సంపశ్య నానాలక్షణలక్షితాః॥ 12-229-18(74358)
స వై పాతి జగత్స్రష్టా విష్ణురిత్యభిశబ్దితః।
పునర్దర్శతి సంప్రాప్తే------సురేశ్చరః॥' 12-229-19(74359)
స్వభావాత్సంప్రవర్తంతే నివర్తంతే తథైవ చ।
సర్వే భావాస్తథా భావాః పురుషార్థో న విద్యతే॥ 12-229-20(74360)
పురుషార్థస్య చాభావే నాస్తి కశ్చిత్స్వకారకః।
స్వయం చ కుర్వతస్తస్య జాతు మానో భవేదిహ॥ 12-229-21(74361)
యస్తు కర్తారమాత్మానం మన్యతే సాధ్వసాధు వా।
తస్య దోషవతీ ప్రజ్ఞా అతత్త్వజ్ఞేతి మే మతిః॥ 12-229-22(74362)
యది స్యాత్పురుషః కర్తా శక్రాత్మశ్రేయసే ధ్రువం।
ఆరంభాస్తస్య సిద్ధ్యేయుర్న తు జాతు పరాభవేత్॥ 12-229-23(74363)
అనిష్టస్య హి నిర్వృత్తిరనివృత్తిః ప్రియస్య చ।
లక్ష్యతే యతమానానాం పురుషార్థస్తతః కుతః॥ 12-229-24(74364)
అనిష్టస్యాభినిర్వృత్తిమిష్టసంవృతిమేవ చ।
అప్రయత్నేన పశ్యామః కేషాం చిత్తత్స్వభావతః॥ 12-229-25(74365)
ప్రతిరూపతరాః కేచిద్దృస్యంతే బుద్ధిమత్తరాః।
విరూపేభ్యోఽల్పబుద్ధిభ్యో లిప్సమానా ధనాగమం॥ 12-229-26(74366)
స్వభావప్రేరితాః సర్వే నివిశంతే గుణా యదా।
శుభాశుభాస్తదా తత్ర తస్య కిం మానకారణం॥ 12-229-27(74367)
స్వభావాదేవ తత్సర్వమితి మే నిశ్చితా మతిః।
ఆత్మప్రతిష్ఠా ప్రజ్ఞా వా మమ నాస్తి తతోఽన్యథా॥ 12-229-28(74368)
కర్మజం త్విహ మన్యంతే పలయోగం శుభాశుభం।
కర్మణాం విషయం కృత్స్నమహం వక్ష్యామి తచ్ఛృణు॥ 12-229-29(74369)
యథా వేదయతే కశ్చిదోదనం పాయసం హ్యదన్।
ఏవం సర్వాణి కర్మాణి స్వభావస్యైవ లక్షణం॥ 12-229-30(74370)
వికారానేవ యో వేద న వేద ప్రకృతిం పరాం।
తస్య స్తంభోఽభవేద్బాల్యాన్నాస్తి స్తంభోఽనుపశ్యతః॥ 12-229-31(74371)
స్వభావభావినో భావాన్సర్వానేవేహ నిశ్చయే।
బుద్ధ్యమానస్య దర్పో వా మానో వా కిం కరిష్యతి॥ 12-229-32(74372)
వేద ధర్మవిధిం కృత్స్నం భూతానాం చాప్యనిత్యతాం।
తస్మాచ్ఛక్ర న శోచారి సర్వం హ్యేవేదమంతవత్॥ 12-229-33(74373)
నిర్మమో నిరహంకారో నిరీహో ముక్తబంధనః।
స్వస్థో వ్యపేతః పశ్యామి భూతానాం ప్రభవాప్యయౌ॥ 12-229-34(74374)
కృతప్రజ్ఞస్య దాంతస్య వితృష్ణాయ నిరాశిషః।
నాయాసో విద్యతే శక్ర పశ్యతో యోగవిత్తయా॥ 12-229-35(74375)
ప్రకృతౌ చ వికారే చ న మే ప్రీతిర్న చ ద్విషే।
ద్వేష్టారం చ న పశ్యామి యో మమాద్య విరుధ్యతి॥ 12-229-36(74376)
నోర్ధ్వం నావాఙ్వతిర్యక్చ న క్వచిచ్ఛక్ర కామయే।
న హి జ్ఞేయే న విజ్ఞానే నాజ్ఞానే విద్యతేఽంతరం॥ 12-229-37(74377)
శక్ర ఉవాచ। 12-229-38x(6153)
యేనైషా లభ్యతే ప్రజ్ఞా యేన శాంతిరవాప్యతే।
ప్రబ్రూహి తముపాయం మే సంయక్ప్రహ్లాద పృచ్ఛతే॥ 12-229-38(74378)
ప్రహ్లాద ఉవాచ। 12-229-39x(6154)
ఆర్జవేనాప్రమాదేన ప్రసాదేనాత్మవత్తయా।
గురుశుశ్రూషయా శక్ర పురుషో లభతే మహత్॥ 12-229-39(74379)
స్వభావాల్లభతే ప్రజ్ఞాం శాంతిమేతి స్వభావతః।
స్వభావాదేవ తత్సర్వం యత్కించిదనుపశ్యతి॥ 12-229-40(74380)
`నైవాంతరం విజానాతి శ్రుత్వా గురుముఖాత్తతః।
వాక్యం వాక్యార్థవిజ్ఞానమాలోక్య మనసా యతిః॥ 12-229-41(74381)
వివేకప్రత్యయాపన్నమాత్మానమనుపశ్యతి।
విరజ్యతి తతో భీత్యా పరమేశ్వరమృచ్ఛతి॥ 12-229-42(74382)
త్రాతారం సర్వదుఃఖానాం తత్సుఖాన్వేషణం తతః।
కరోతి సద్భిః సంసర్గమలం సంతః సుఖాయ వై॥ 12-229-43(74383)
సతాం సకాశాదాజ్ఞాయ మార్గం లక్షణవత్తయా।
సర్వసంగవినిర్ముక్తః పరమాత్మానమృచ్ఛతి॥ 12-229-44(74384)
విషయేచ్ఛాకృతో ధర్మం సరజస్కో భయావహః।
ధర్మహానిమవాప్నోతి క్రమాత్తేన నరః పునః॥ 12-229-45(74385)
భక్తిహీనో భవత్యేవ పరమాత్మని చాచ్యుత।
వాచకే వాఽపి చ స్థానం న హంత్యేవ విమోచితః॥ 12-229-46(74386)
సార్క్ష్యే చాస్య రతిర్నిత్యం సంసారే చ రతిర్భవేత్।
తస్య నిత్యమవిజ్ఞానాదాత్మాచైవ న సిద్ధ్యతి॥ 12-229-47(74387)
ఉన్మత్తవృత్తిర్భవతి క్రమాదేవం ప్రవర్తతే।
ఆశౌచం వర్ధతే నిత్యం న శాంయతి కథంచన॥ 12-229-48(74388)
విషయే చాన్వితస్యాస్య మోక్షవాంఛా న జాయతే।
హేత్వాభాసేషు సంలీనః స్తౌతి వైషయికాన్గుణాన్॥ 12-229-49(74389)
న శాస్త్రాణి శృణోత్యేవ మానదర్పసమన్వితః।
స్వతఃసిద్ధం న భోగస్తం స్వతః సిద్ధం న వేత్తి చ।
చిద్రూపధారణం చైవ పరసృష్టిమథావ్యయం॥ 12-229-50(74390)
నానాయోనిగతస్తేన భ్రాంయమాణః స్వకర్మభిః।
తీర్ణపారం న జానాతి మహామోహసమన్వితః।
ఆచార్యసంశ్రయాద్విద్యాద్వినయం సముపాగతః॥ 12-229-51(74391)
అనుకూలేషు ధర్మేషు చినోత్యేనం తతస్తతః।
ఆచార్య ఇతి చ ఖ్యాతస్తేనాసౌ బలవృత్రహన్॥ 12-229-52(74392)
నియతేనైవ సద్భావస్తేన జన్మాంతరాదిషు।
కర్మసంచయతూలౌఘః క్షిప్యతే జ్ఞానవాయునా॥ 12-229-53(74393)
ఏవం యుక్తసమాచారః సంసారవినివర్తకః।
అనుకూలవృత్తిం సతతం ఛినత్త్యేవ భృగుర్యథా॥ 12-229-54(74394)
యేన చాయం సమాపన్నం వైతృష్ణ్యం నాధిగచ్ఛతి।
అభ్యంతరః స్మృతః శక్ర తత్సాంయం పరివర్జయేత్॥ 12-229-55(74395)
ప్రథమం తత్కృతేనైవ కర్మణా పరిమృచ్ఛతి।
ద్వితీయం స్వప్నయోగం చ కర్మణా పరిగచ్ఛతి॥ 12-229-56(74396)
ఏతైరక్షైః సమాపన్నః ప్రత్యక్షోఽసౌ సమాస్థితః।
సుపుప్త్యాఖ్యస్తురీయోసౌ న చ హ్యావరణాన్వితః॥ 12-229-57(74397)
లోకవృత్త్యా తమీశానం యజంజుహ్వన్యమీ భవేత్।
ఆత్మన్యాయాసయోగేన నిష్క్రియం స పరాత్పరం॥ 12-229-58(74398)
ఆయామే తాం విజానాతి మాయైషా పరమాత్మనః।
ప్రాతిభాసికసామాన్యాద్బుద్ధేర్యా సంవిదాత్మికా॥ 12-229-59(74399)
స్ఫులింగసత్త్వసదృశాదగ్నిభావో యథా భవేత్।
శిశూనామేవమజ్ఞానామాత్మభావోఽన్యథా స్మృతః॥ 12-229-60(74400)
సాధ్యేఽప్యవస్తుభూతాఖ్యే మిత్రామిత్రాదయః కుతః।
తదభావే తు శోకాద్యా న వర్తంతే సురేశ్వర॥ 12-229-61(74401)
ఏవం బుధ్యస్వ భగవన్సమబుద్ధిం సమన్వియాత్।
ఉపాయమేతదాఖ్యాతం మా వక్రం గచ్ఛ దేవప॥ 12-229-62(74402)
జ్ఞానేన పశ్యతే కర్మ జ్ఞానినాం న ప్రవర్తకం।
యావదారబ్ధమస్యేహ తావన్నైవోపశాంయతి॥ 12-229-63(74403)
తదంతే తం ప్రయాత్యేవ న విద్వానితి మే మతిః।
యదస్య వాచకం వక్ష్యే సంస్మరే తద్భవేత్తదా॥ 12-229-64(74404)
తేనతేన చ భావేన అపాయం తత్ర పశ్యతి।
స్థానభేదేషు వాగేషా తాలుసంస్థా యథా తథా॥ 12-229-65(74405)
తద్వదుద్ధిగతా హ్యర్థా బుద్ధిమాత్మగతః సదా॥ 12-229-66(74406)
సమస్తసంకల్పవిశేషముక్తం
పరం పరాణాం పరమం మహాత్మా।
త్రయ్యంతవిద్భిః పరిగీయతేఽసౌ
విష్ణుర్విభుర్వాస్తి గుణో న నిత్యం॥ 12-229-67(74407)
వర్ణేషు లోకేషు విశేషణేషు
స వాసుదేవో వసనాన్మహాత్మా।ట
గుణానురూపం స చ కర్మరూపం
దదాతి సర్వస్య సమస్తరూపం।
న సందృశే తిష్ఠతి రుపమస్య
న చక్షుషా పశ్యతి కశ్చిదేనం॥ 12-229-68(74408)
భక్త్యా చ ధృత్యా చ సమాహితాత్మా
జ్ఞానస్వరూపం పరిపశ్యతీహ॥ 12-229-69(74409)
వదంతి తన్మే భగవాందదౌ స
స ఏవ శేషం మఘవాన్మహాత్మా।
ఏవం మమోపాయమవైహి శక్ర
తస్మాల్లోకో నాస్తి మహ్యం సదైవ॥' 12-229-70(74410)
భీష్మ ఉవాచ। 12-229-71x(6155)
ఇత్యుక్తో దైత్యపతినా శక్రో విస్మయమాగమత్।
ప్రీతిమాంశ్చ తదా రాజంస్తద్వాక్యం ప్రత్యపూజయత్॥ 12-229-71(74411)
స తదాభ్యర్చ్య దైత్యేంద్రం త్రైలోక్యపతిరీశ్వరః।
అసురేంద్రముపామంత్ర్య జగామ స్వం నివేశనం॥ ॥ 12-229-72(74412)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి ఏకోనత్రింశదధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 229॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-229-2 శ్రోతుం త్వత్తో వదస్వ మే ఇతి ట. థ. పాఠః॥ 12-229-4 అసక్తం ఫలేచ్ఛారహితం। సంయమే రతం ఇతి ట. థ. పాఠః। సమయే రతం ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-229-5 శూన్యాగారనివాసినం ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-229-7 ఆత్మని ప్రతీచి। శ్రేయస్యానందరూపే। జ్ఞానే చిన్మాత్రే। ధీరం కుతర్కానభిభూతం। సర్వజ్ఞం సమదర్శనమితి ఝ. పాఠః॥ 12-229-11 భవతి త్వయి। అనపగాన్ స్థిరాన్॥ 12-229-12 బాలజనైః సమారాగద్వేషాదిరాహిత్యాత్। మన్యమానో జానన్నాత్మజ్ఞానార్థం కిం శ్రేయః ప్రశస్తతరం సాధనం॥ 12-229-15 తదుక్తమనువర్ణయన్ ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-229-21 నాస్తి కాచిత్స్వకా రతిః ఇతి థ. పాఠః॥ 12-229-25 అనిష్టస్యాప్యనిర్వృత్తిమిష్టనిర్వృత్తిమేవ చ ఇతి ట. థ. పాఠః॥ 12-229-30 కశ్చిదోదనం వాయసో హ్యదన్నితి ఝ. పాఠః॥ 12-229-32 వుధ్యమానస్య వై దర్పం మనో వా ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-229-35 పశ్యతో లోకవిద్యయా ఇతి ధ. పాఠః। లోకమవ్యయం ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-229-36 యో మామద్య మమాయతే ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-229-37 న జ్ఞానే కర్మ విద్యతే ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-229-38 ప్రజ్ఞా జ్ఞానం। శాంతిస్తత్ఫలం॥ 12-229-39 మహత్ మోక్షం॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.